Η Νότια Αφρική χρειάζεται ψωμί, όχι θεάματα

Στην χθεσινή Ελευθεροτυπία ο Γιάννης Τριανταφύλλου έχει πάρει μια εκπληκτική συνέντευξη από την Ναντίν Γκόρντιμερ! Επειδή μου φάνηκε πολύ ενδιαφέρουσα και χαρακτηριστική για όσα συμβαίνουν στην χώρα που ζω τα τελευταία χρόνια, σας την αντιγράφω! http://www.enet.gr/?i=events.el.home&id=171245 «Η Νότια Αφρική χρειάζεται ψωμί, όχι θεάματα» Συνέντευξη στον ΓΙΑΝΝΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ giannis@enet.gr Η Ναντίν Γκόρντιμερ είναι μια μεγάλη κυρία των γραμμάτων, η πρώτη Νοτιοαφρικανή που τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1991. Μια λευκή με πολλούς μαύρους φίλους, η Ναντίν Γκόρντιμερ, αγωνίστηκε σκληρά κατά του απαρτχάιντ, του ρατσιστικού καθεστώτος της Νοτίου Αφρικής. Πέντε χρόνια μετά την επίσκεψή της στην Ελλάδα (το 2005, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών) κι ενώ το Παγκόσμιο Κύπελλο ποδοσφαίρου ξεκινά αύριο στην πατρίδα της, η 87χρονη Ναντίν Γκόρντιμερ μιλά στην «Ε» για τον ηγέτη και φίλο της Μαντέλα, τον Ελληνα δικηγόρο του Γιώργο Μπίζο, τον Καμί και τον Καζαντζάκη, καθώς και για εκείνη την ιστορική περίοδο της χώρας της, κατά την οποία εάν ήσουν μαύρο παιδάκι έπαιζες σε άλλο πάρκο από τα λευκά... Είκοσι χρόνια μετά την απελευθέρωση του Νέλσον Μαντέλα και δεκαέξι από την πτώση του απαρτχάιντ, μια πολυφυλετική κοινωνία στη Ν. Αφρική είναι πλέον πραγματικότητα ή υπάρχουν ακόμη προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν; «Σκεφτείτε ότι μιλάμε για μόνο 16 χρόνια ύστερα από αιώνες διακρίσεων, ούτε καν για μια γενιά. Στην Ευρώπη χρειαστήκατε αιώνες για να φτάσετε στη δημοκρατία και όχι πάντοτε με επιτυχημένα αποτελέσματα. Ο νυν πρόεδρος, ο κ. Ζούμα, "έκλεισε" στη θέση του έναν χρόνο και, πριν εκλεγεί, είχε προβεί σε εντυπωσιακές υποσχέσεις, χωρίς να συνειδητοποιεί ότι δεν θα ήταν ικανός να τις πραγματοποιήσει. Δεν αμφισβητώ την πρόθεσή του, είμαι σίγουρη ότι θα το ήθελε, αλλά το θέμα είναι τι δείχνει η πραγματικότητα. Στην ομιλία του προς το έθνος είχε πει ότι θα δημιουργήσει 500.000 θέσεις εργασίας κατά τον πρώτο χρόνο διακυβέρνησής του. Πού 'ν 'τες;». Πρόσφατα έγινε μια δολοφονία σχετική με ρατσιστικά θέματα στη χώρα σας. «Προφανώς εννοείτε τη δολοφονία του βετεράνου του απαρτχάιντ, του Γιουζίν Μπλανς. Αποτέλεσε μια εμβληματική φιγούρα του παλιού καθεστώτος και μάλιστα της πιο ακραίας εκδοχής του, ήταν ένας φονταμενταλιστής. Το γεγονός ότι επιβίωσε για τόσο μεγάλο διάστημα χωρίς κανενός είδους τιμωρία, δείχνει ότι ήταν πολύ τυχερός. Δεν εγκρίνω τον φόνο του ασφαλώς, είναι απολύτως φρικτό, αλλά μπορεί κάποιος να καταλάβει ότι καθώς ο χρόνος περνούσε, η τύχη του μειωνόταν. Δυστυχώς η δολοφονία αυτού του ανθρώπου έδωσε την ευκαιρία στην παλιά Ακροδεξιά των φονταμενταλιστών να εμφανιστεί και πάλι, εκτοξεύοντας απειλές για εκδίκηση και συγκρούσεις». Εσείς, όλα αυτά τα ταραγμένα για τη χώρα σας στη Ν. Αφρική χρόνια, γράφατε. Το γράψιμο είναι ένα είδος πολιτικής δράσης; «Είναι κάτι που έρχεται από πολύ βαθιά. Γεννιέσαι σε μια συγκεκριμένη χώρα, στη Νότια Αφρική, την Ελλάδα, το Αφγανιστάν, τη Γερμανία, οπουδήποτε, και καθώς μεγαλώνεις, αποκτάς συνείδηση του κόσμου και του τι σε κάνει αυτό που είσαι, της ταυτότητάς σου. Η οποία δεν είναι μόνο το χρώμα σου, η θρησκεία σου ή η κοινωνική σου τάξη. Η ταυτότητά σου προκύπτει από το πώς αναπτύσσεσαι μέσα σου καθώς μεγαλώνεις και γίνεσαι γνώστης των στοιχείων που σε κάνουν άνθρωπο και από το τι λαμβάνεις απέξω, από την οικογένεια, τη χώρα, την εκπαίδευση, τις αξίες, τον νόμο. Ετσι, προκύπτεις ως ο συνδυασμός των δύο, της εσωτερικής σου ανάπτυξης και του εξωτερικού σου περιβάλλοντος. Τώρα, εάν το περιβάλλον σου είναι βαθιά πολιτικοποιημένο, προφανώς θα επηρεάσει τον χαρακτήρα σου, τους ανθρώπους που γνωρίζεις κ.λπ. Συνεπώς με αυτόν τον τρόπο το έργο σου προκύπτει πολιτικό, όπως του Τολστόι το "Πόλεμος και Ειρήνη" κ.ά. Φυσικά δεν μιλάμε για έργα που έχουν γραφεί εξαρχής με πολιτική πρόθεση. Αλλά αυτά τα έργα φοβάμαι ότι συνήθως δεν αντέχουν στον χρόνο. Πρόκειται για δημοσιογραφία μεταμφιεσμένη σε μυθοπλασία». Ο Καμί έλεγε ότι σε καιρούς ταραγμένους, ο συγγραφέας πρέπει να γράφει όσο καλύτερα μπορεί. «Ακριβώς αυτό λέω κι εγώ. Το να γράφεις όσο καλύτερα μπορείς σημαίνει να μη μετατρέπεις το γραπτό σου σε προπαγάνδα, ανεξαρτήτως του πόσο παθιασμένα πιστεύεις στο μεγαλείο του σκοπού στον οποίο ανήκεις. Είμαι σε πλήρη συμφωνία με τον Καμί και πολύ συχνά ανατρέχω στα γραπτά του». Δεκαέξι χρόνια μετά τη νέα κατάσταση στη Νότια Αφρική έχει δημιουργηθεί στην κοινωνία κάποιο νέο κατεστημένο; «Εχουμε πλέον μια νέα μπουρζουαζία στη χώρα, μια μαύρη μπουρζουαζία. Μικρή αλλά οπωσδήποτε υφιστάμενη και προερχόμενη από όσους εκμεταλλεύθηκαν τις ευκαιρίες για να κάνουν χρήματα και κυρίως να ανέλθουν σε όλες τις βαθμίδες της κυβερνητικής εξουσίας. Ωστόσο, σε σχέση με τον πληθυσμό μας ο οποίος είναι περίπου 48 εκατομμύρια, αυτό το τραστ είναι μικρό». Αυτοί οι πλούσιοι μαύροι ζουν με τους ίδιους όρους με τους οποίους ζουν και οι λευκοί της ίδιας οικονομικής επιφάνειας; «Ναι, και σε μερικές περιπτώσεις έχουν κατορθώσει να εισέλθουν στην πολύ κλειστή τάξη των εκατομμυριούχων ή δισεκατομμυριούχων της χώρας. Και -δυστυχώς- υποκύπτουν συχνά στον πειρασμό της άκρατης κατανάλωσης και της επίδειξης και ζουν μια ζωή την οποία η χώρα δεν αντέχει να βλέπει. Δυστυχώς αυτός ήταν ο τρόπος που μια μικρή μαύρη μειοψηφία αντέδρασε στην αποδέσμευσή της από την αδυναμία να ζήσει στο παρελθόν μια καλή ζωή. Και αυτό έκανε το χάσμα πλουσίων-φτωχών πολύ πιο εμφατικό, αφού πλέον μαύροι εκμεταλλεύονται μαύρους με τον ίδιο τρόπο που το έκαναν επί γενιές οι λευκοί». Αρα το θέμα της κοινωνικής ανισότητας στη Νότια Αφρική δεν είναι πλέον θέμα χρώματος αλλά χρήματος. «Κοιτάξτε, οι μεγάλες εταιρείες παραμένουν σε χέρια λευκών. Απλώς, ίσως για να αποφύγουν μια νέα επανάσταση, τείνουν να βάζουν στα διοικητικά συμβούλια και κάποιους ικανούς μαύρους τους οποίους δεν έβαζαν πριν. Πάντως είναι εντυπωσιακό το πόσο η αφοσίωση στην κοινωνική τάξη που ανήκουν κρατά τους ανθρώπους ενωμένους, ανεξαρτήτως του χρώματός τους. Αν είσαι πλούσιος, αισθάνεσαι εγγύτερα με τους ανθρώπους που είναι εξίσου πλούσιοι με σένα, άσχετα με το τι χρώμα έχουν, απ' ό,τι με τους θεωρητικά "δικούς σου" ανθρώπους». Ερωτικές σχέσεις μικτές, π.χ. μαύρος με λευκή ή λευκός με μαύρη, υπάρχουν ή θεωρούνται ακόμη ταμπού; «Αυτά έχουν αλλάξει εντελώς. Εχω φίλους, ζευγάρια ανάμικτου χρώματος, που ζούσαν στο παρελθόν μυστική ζωή. Και μία από τις πιο ευχάριστες στιγμές συνειδητοποίησης της αλλαγής στις ζωές μας ήταν όταν λίγο μετά την πτώση του απαρτχάιντ, περπατούσα σε ένα πάρκο και έβλεπα μαύρο άνδρα με λευκή γυναίκα ή το αντίστροφο να χαϊδεύονται και να φιλιούνται. Στο παρελθόν θα πήγαιναν και οι δύο κατευθείαν στη φυλακή. Τώρα μπορούν και συμπεριφέρονται με ένα φυσικό, ανθρώπινο τρόπο. Και ακόμη πιο εντυπωσιακό ήταν όταν, μερικά τετράγωνα από εκεί που μένω, στα προάστια, όπου στο παρελθόν ήταν ένα δημοτικό σχολείο για φτωχά λευκά παιδιά, περνώντας πρόσφατα έβλεπα παιδιά να βγαίνουν και να σπρώχνει φιλικά το ένα το άλλο, μαύρα και λευκά μαζί. Και αυτό στο παρελθόν ήταν αδιανόητο. Αφού τα λευκά και τα μαύρα παιδιά ούτε στο σχολείο πήγαιναν μαζί ούτε στο πάρκο ούτε σε παιχνιδότοπο, πουθενά. Φανταστείτε ότι ακόμη κι αυτές οι πανέμορφες παραλίες μας ήταν όλες ρατσιστικά διαχωρισμένες: υπήρχε μία για τους λευκούς, μία για τους μαύρους κ.ο.κ. Για μένα ήταν τρομερή απελευθέρωση να βλέπω όλα αυτά τα παιδιά, αγόρια και κορίτσια, να βγαίνουν από το ίδιο σχολείο μαζί και να πειράζουν το ένα το άλλο». Εσείς είχατε μαύρους φίλους; «Πήγα σε σχολείο που ήταν μόνο για λευκά κορίτσια. Οταν όμως μεγάλωσα, έγινα μέλος του απαγορευμένου κύκλου στον οποίο λευκοί και μαύροι συνυπήρχαν. Και μετά έγινα μέλος του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου, μιας υπόγειας οργάνωσης. Εκανα ό,τι μπορούσα, πήρα κάποια ρίσκα, αλλά όχι τα μεγάλα εκείνα ρίσκα που οδήγησαν άλλους ανθρώπους στη φυλακή. Μετά παντρεύτηκα τον Ρέινολντ Κασίρα που είχε γλιτώσει από τους ναζί στη Γερμανία, ο οποίος ήταν Εβραίος και αριστερός. Μοιράστηκε τις απόψεις μου για τον ρατσισμό στη Νότια Αφρική και μαζί δουλέψαμε στο Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο, το οποίο σταμάτησε να είναι παράνομο λίγα χρόνια πριν από το 1994, κάπου στο 1990. Οταν έγινε νόμιμο να έχεις μαύρους φίλους, για μένα δεν ήταν κάτι καινούργιο, είχα ήδη πολλούς». Το Παγκόσμιο Κύπελλο διεξάγεται για από αύριο στη χώρα σας. Διάβασα σε ένα ελληνικό περιοδικό ένα άρθρο του Μπόνο. Ο τραγουδιστής των U2 αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στην πρόταση που του έκανε ο Μαντέλα να επισκεφθεί οπωσδήποτε αυτές τις ημέρες τη Νότια Αφρική, αφού το Παγκόσμιο Κύπελλο αποτελεί, κατά τον Μαντέλα, «το πάρτι ενηλικίωσης της χώρας». Εσείς πώς το βλέπετε όλο αυτό; «Ο Μεγάλος μας Ανδρας είναι φίλος των σπορ αλλά και σπουδαίος σπόρτσμαν ο ίδιος. Οταν ήταν νέος αγωνιζόταν σε πολλά αθλήματα. Συνεπώς αυτή είναι η άποψή του. Η δική μου φοβάμαι ότι είναι διαφορετική. Υπάρχει μια παλιά ρήση για το τι δίνεις στους ανθρώπους: "Αρτον και θεάματα". Τη γνωρίζετε ασφαλώς αυτή τη ρήση. Οπότε αυτό το Παγκόσμιο Κύπελλο ανήκει στην κατηγορία των θεαμάτων. Δεν θέλω να είμαι αυτή που θα χαλάσει την χαρά, οι άνθρωποι σαφώς και έχουν το δικαίωμα να πάρουν ευχαρίστηση από κάτι που θα τους αποσπάσει από τα καθημερινά τους προβλήματα, αλλά η πικρή αλήθεια είναι ότι αυτό στο οποίο θα έπρεπε να έχουμε στρέψει την προσοχή μας τώρα είναι το πρόβλημα του ψωμιού. Ενας απίστευτα μεγάλος αριθμός ανθρώπων δεν έχουν αυτό το ψωμί. Ή ένα σπίτι να μείνουν». Δεν το βλέπετε ως μια ευκαιρία προσέγγισης των μαύρων και των λευκών της χώρας. «Δεν μπορούμε να προσεγγίσουμε οι μεν τους δε μόνο με τη χαρά της κοινής απόλαυσης και του ενθουσιασμού ενός ποδοσφαιρικού αγώνα. Αυτό είναι κάτι το περαστικό, το πολύ-πολύ να κρατήσει για ένα μήνα. Ενώ αν παρέχουμε στους ανθρώπους την πολύ φυσιολογική προσδοκία να έχουν τροφή, εργασία και μόρφωση, τότε αυτή είναι μια βάση πάνω στην οποία μπορούμε όλοι να έρθουμε κοντά. Για παράδειγμα, εγώ ενδιαφέρομαι να δω αν η επίσκεψη τόσων πολλών ανθρώπων στη χώρα μπορεί να έχει ως περαιτέρω αποτέλεσμα την προσέλκυση επενδύσεων στη βιομηχανία και τη σχετική εκπαίδευση των κατοίκων. Και τότε αυτός θα είναι ο τρόπος για να ενωθούν οι άνθρωποί μας, σε μια υλική ισότητα που θα έχει σχέση με την ουσία της ζωής και όχι με τα θεάματά της». Σας καταλαβαίνω απόλυτα γιατί κάτι αντίστοιχο περάσαμε κι εμείς το 2004, όταν διοργανώσαμε τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Ολοι μιλούσαν για την εθνική υπερηφάνεια και τη θετική ενέργεια που πλημμύριζε τη χώρα, αλλά μόλις έξι χρόνια μετά, κανείς πια δεν συζητά για τα θεάματα αλλά μόνο για το ψωμί, το οποίο έχει αρχίσει και εκλείπει. «Αρα καταλαβαίνετε τις ανησυχίες μου. Και ας μου επιτραπεί να εκφράσω τη λύπη μου για την κατάσταση στην οποία έχετε περιέλθει». Μια μόνιμη ανησυχία όλων είναι αν το Παγκόσμιο Κύπελλο θα διεξαχθεί επιτυχώς στη Νότια Αφρική, χωρίς προβλήματα. Πώς είναι τώρα τα πράγματα στη χώρα σας; «Αυτή τη στιγμή που μιλάμε γίνεται στο Γιοχάνεσμπουργκ μια τεράστια απεργία πολλών χιλιάδων εργαζομένων στις μεταφορές, με αποτέλεσμα χιλιάδες άλλοι άνθρωποι να μην μπορούν να πάνε στη δουλειά τους, κάτι που σημαίνει προβλήματα στα εργοστάσια, στην οικονομία κ.λπ. Υπήρξαν και πολλές άλλες απεργίες, ενώ ασφαλώς αντιμετωπίζουμε προβλήματα με την ηλεκτροδότηση, συνεπώς δεν ξέρω πώς ακριβώς θα τα καταφέρουμε να πάνε όλα καλά. Ή μάλλον ξέρω. Ολες οι πηγές ηλεκτρικού ρεύματος θα χρησιμοποιηθούν για τους αγώνες, ενώ την ίδια στιγμή η υπόλοιπη χώρα θα βρίσκεται στο σκοτάδι!». Οσοι επισκεφθούν τη Νότια Αφρική τις ημέρες διεξαγωγής του Παγκοσμίου Κυπέλλου, θα δουν αυτή την εικόνα που περιγράφετε, των προβλημάτων, των ελλείψεων κ.λπ.; «Σίγουρα οι άνθρωποι δεν θα έρθουν για να ασχοληθούν με τα δικά μας προβλήματα, θα έρθουν για να ξεφύγουν από τα δικά τους και να διασκεδάσουν. Και αυτό είναι κάτι που το καταλαβαίνω. Θα εκμεταλλευθούν όλα όσα θα τους προσφερθούν και ίσως επισκεφθούν κάποια από τα πολύ όμορφα σημεία της χώρας μας και μετά θα αποχωρήσουν, χωρίς να αλληλεπιδράσουν με τους ντόπιους και να έρθουν σε επαφή με τη λιγότερο δημοφιλή πλευρά της χώρας». Το ρωτώ αυτό γιατί συχνά οι κυβερνήσεις σε κάτι τέτοιες διοργανώσεις «εξαφανίζουν» τους αστέγους, τους ναρκομανείς κ.ά. από την κοινή θέα. «Ενα θέμα για το οποίο ξέρω ότι έγινε μεγάλη κουβέντα και υπήρξε ανησυχία για το αν θα βρεθούν αρκετοί εργάτες του σεξ, πόρνες κ.λπ. ώστε να είναι διαθέσιμοι για τους επισκέπτες. Φυσικά υπάρχουν αντιδράσεις γι' αυτό, θα δούμε». «Ο Καζαντζάκης θα σας βοηθούσε να αντιμετωπίσετε τα προβλήματά σας» Στον λόγο που εκφωνήσατε στη Σουηδική Ακαδημία μετά τη βράβευσή σας με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, χρησιμοποιήσατε μια φράση του Καζαντζάκη... «...ο οποίος πρέπει να σας πω ότι είναι ένας από τους πιο αγαπημένους μου συγγραφείς». Η φράση του Καζαντζάκη ήταν: «Πρέπει να πάρουμε μια απόφαση που να μας εναρμονίζει με τους τρομερούς ρυθμούς των καιρών μας». Τι θέλατε να τονίσετε με αυτήν; «Εκείνο που έλεγε ο Καζαντζάκης είναι πως δεν μπορούμε να υποκρινόμαστε ότι τα πράγματα είναι διαφορετικά απ' ό,τι όντως είναι. Πρέπει να αποδεχόμαστε τις συνθήκες που επικρατούν αλλά όχι και το ότι δεν μπορούν να αλλάξουν. Και ότι κάποιος πρέπει να παίρνει θέση άμεσα. Νομίζω ότι ο Καζαντζάκης θα σας βοηθούσε να αντιμετωπίσετε τα προβλήματα της χώρας σας σήμερα. Και μια και μιλάμε για Ελληνες, επιτρέψτε μου να πω ότι ένας από τους πιο καλούς μου φίλους είναι ο Γιώργος Μπίζος. Είναι το δώρο που μας κάνατε από την Ελλάδα. Πολύ σημαντικός άνθρωπος. Αποτέλεσε με πολλούς τρόπους έναν γκουρού για μένα, ενώ πολιτικά έχουμε ακριβώς την ίδια θέση αντίστασης στο απαρτχάιντ. Μου έδειχνε πάντοτε το πολύ μεγάλο ενδιαφέρον του σε όσα ρίσκα αναλάμβανα, χωρίς ποτέ να με αποθαρρύνει, αφού αυτός είχε πάρει στη ζωή του ακόμη μεγαλύτερα ρίσκα από εμένα». Αν κάνατε μια λίστα των σημαντικότερων ιστορικών γεγονότων του 20ού αιώνα, σε ποια θέση θα τοποθετούσατε την πτώση του απαρτχάιντ; «Πολύ ψηλά. Ενα από τα μεγάλα επιτεύγματα ήταν η ήττα των ναζί. Και η πτώση της Σοβιετικής Ενωσης, το τέλος εκείνης της εποχής. Παρ' ότι η Σοβιετική Επανάσταση, όταν έγινε, ήταν απαραίτητη στην εποχή της. Και ασφαλώς είναι θλιβερό το ότι ο κόσμος που αυτή η επανάσταση φαινόταν να προσφέρει δεν ευδοκίμησε τελικά, κατέληξε σε δικτατορία». Η εκλογή του Ομπάμα στην προεδρία της Αμερικής είχε κάποια επίδραση στην κατάσταση της Νότιας Αφρικής, σχετικά με την υπέρβαση ρατσιστικών στερεοτύπων; «Φυσικά συζητήθηκε πολύ, αφού επρόκειτο για τον πρώτο μαύρο πρόεδρο των ΗΠΑ. Αλλά αν υπήρξε ένας λόγος που εγώ ενθουσιάστηκα ήταν το ότι ο Ομπάμα δεν είναι... μαύρος! Είναι μισός λευκός και μισός μαύρος. Και πόσο όμορφο είναι να σκεφτείς ότι μέσα στο αίμα του, στο DNA του, φέρνει αυτά τα δύο χρώματα μαζί!».

Crowned Crane

Η ομορφιά των "εστεμένων γερανών" δεν χρειάζεται λόγια!

Out of Africa

Μη νομίσετε ότι είμαι αναίσθητη σε ό,τι συμβαίνει τον τελευταίο καιρό γύρω μας... Απλά γυρεύω να ξεφύγει το μυαλό μου και ίσως να έχετε και εσείς την ίδια τάση... Τι καλύτερο για την τάση φυγής από ένα ταξίδι! Ένα ταξίδι σε μέρος που δεν πάει κανείς εύκολα, αν ζει στην Ευρώπη, παρόλο που είναι προσφιλής προορισμός! Ένα ταξίδι Out of Africa στην Κένυα! Για εμάς που έχουμε αφετηρία την Αφρική τα πράγματα είμαι πιο απλά! Πήραμε την Μεγάλη Παρασκευή ένα αεροπλάνο και βρεθήκαμε στο Ναϊρόμπι, την πρωτεύουσα της Κένυας! Και μετά πήγαμε οδικά στο Μαασάι Μάρα, το φημισμένο πάρκο προστασίας της φύσης στα νοτιοδυτικά σύνορα της χώρας με την Τανζανία. Για να μη χαλάμε τις συνήθειες, θα αρχίσω την περιγραφή του ταξιδιού με δυο τρία στοιχεία για την χώρα! Η Κένυα είναι η «ισχυρότερη» χώρα της Ανατολικής Αφρικής। Διασχίζεται από τον ισημερινό και έχει τροπικό κλίμα λόγω της θέσης της! Οι ακτές της στον Ινδικό Ωκεανό, έχουν μήκος 480 χιλιόμετρα. Η έκταση της είναι 586 τετρ. Χιλιομέτρων (σχεδόν ίση με την Γαλλία) και ο πληθυσμός της είναι περίπου 30.000.000 κάτοικοι. Η χώρα κατοικείται από 40 διαφορετικές φυλές! Η πολυπληθέστερη φυλή είναι οι Κικούγιου. Από την φυλή αυτή καταγόταν ο πρώτος πρωθυπουργός της χώρας ο Jomo Kenyata, ίσως κάποιοι έχουν ακούσει το όνομά του που συνδέθηκε με την εξέγερση των Μάου Μάου και την απελευθέρωση της χώρας από την Αγγλική διακυβέρνηση. Άλλες φυλές που ζουν εκεί είναι οι Maasai, Luhya, Luo, Kamba, Embu Turkana κλπ. Υπάρχουν όμως και πολλοί Ινδοί και λίγοι (πια) λευκοί. Πολλές φυλές συνεχίζουν να ντύνονται με τον παραδοσιακό τρόπο! Οι Σουαχίλι-Μουσουλμάνες γυναίκες είναι ντυμένες με μαύρες κελεμπίες που λέγονται bui-bui. Οι άντρες Σουαχίλι φορούν τα Kikoys, που είναι βαμβακερά υφάσματα σε υπέροχα παστέλ χρώματα με ρίγες στις άκρες (έχω αγοράσει τρία και τα χρησιμοποιώ για τραπεζομάντιλα). Καταπληκτικά είναι και τα χρώματα των ρούχων των Maasai! Οι άντρες φορούν κόκκινα ρούχα τα shuka και από πάνω σαν μπέρτα καρό υφάσματα κυρίως σε κόκκινο μπλε. Συνηθίζουν να πλέκουν τα μαλλιά τους με κοτσιδάκια και στολίζονται με κοσμήματα-χαϊμαλιά-ζώνες φτιαγμένα από πολύχρωμες χάντρες, που συμβολίζουν την ομορφιά, την ηλικία, αν είναι παντρεμένοι και την κοινωνική τους κατάσταση! Οι γυναίκες τους φορούν πολύχρωμα ρούχα τρυπούν τα αυτιά τους κάνοντας τρύπες διαμέτρου 2- 2,5 εκατοστών και τα στολίζουν με εντυπωσιακά σκουλαρίκια.

Φορούν επίσης όμορφα κολιέ φτιαγμένα από χάντρες.

Γενικά, οι παραδοσιακές φορεσιές τους και τα στολίδια τους είναι πολύ πρωτότυπα, μακάρι να είχα χρόνο να μπορέσω να τα δω καλύτερα και να μάθω συμβολισμούς κλπ. Πληροφορίες για τους Μαασάι (της Τανζανίας) θα βρείτε σε προηγούμενο άρθρο μου εδώ. Η χώρα γεωγραφικά χωρίζεται σε περιοχές παράκτιες, υψίπεδα, ορεινές περιοχές και ερήμους. Κατά μήκος της χώρας διέρχεται ένα μεγάλο γεωλογικό ρήγμα που δημιουργεί την κοιλάδα Great Rift Valley. Το ρήγμα ξεκινά από τον Λίβανο και καταλήγει στην Μοζαμβίκη! Η κοιλάδα δημιουργήθηκε πριν 10-20 εκατομμύρια χρόνια! Υπάρχει ακόμα ηφαιστειακή δραστηριότητα στην περιοχή, πίδακες θερμού νερού, λίμνες αλκαλικό νερό (που συγκεντρώνουν χιλιάδες πουλιά φλαμίνγκο!) Η ιστορία της χώρας είναι πολύ πλούσια. Η περιοχή κατοικείται από προ ανθρώπους από 6 εκατομμύρια χρόνια π.Χ. Μαύρες φυλές Μπαντού μετακινήθηκαν στην περιοχή της Κένυας. Αργότερα Άραβες εγκαταστάθηκαν στις ακτές της το 900 μΧ. Το 1498 έφτασε ο Βάσκο ντα Γκάμα και τον ακολούθησαν Πορτογάλοι που πολέμησαν για χρόνια με τους ιθαγενείς και κυρίως με τους Άραβες.Οι Άγγλοι άρχισαν να έχουν δραστηριότητα στην περιοχή στα τέλη του 1800, όταν διαπραγματεύτηκαν με τον Σουλτάνο της Ζανζιβάρης και πέτυχαν την κυριαρχία της περιοχής για 50 χρόνια. Άρχισαν να κατασκευάζουν σιδηροδρομική γραμμή που συνέδεε το λιμάνι της Μομπάσα με την Ουγκάντα. Έφεραν εξειδικευμένους εργάτες από την Ινδία . Το έργο ξεκίνησε το 1896. Ήταν ένα τεράστιο τεχνικό επίτευγμα για την εποχή με μεγάλο κόστος. Κατασκευάστηκαν μέσα σε 5 χρόνια 845 χιλιόμετρα σιδηροδρομικής γραμμής, 1.2οο γέφυρες και 43 σταθμοί! Το 1901 η γραμμή έφθασε στην λίμνη Βικτώρια! Οι άνθρωποι που δούλεψαν στο έργο αντιμετώπισαν τεράστια προβλήματα. Η μαλάρια τους θέρισε… Επίσης αναφέρεται ότι δυο λιοντάρια σκότωσαν 135 εργάτες πριν καταφέρουν να τα εξολοθρέψουν… Στην περιοχή που σήμερα υπάρχει το Ναϊρόμπι βρέθηκε καλής ποιότητας νερό. Αυτό ήταν λόγος (μαζί με το γεγονός ότι η περιοχή είναι υψίπεδο και δεν υπάρχει ιδιαίτερο πρόβλημα με την μαλάρια) για να εγκατασταθούν εκεί τα γραφεία των σιδηροδρομικών εταιρειών και να δημιουργηθεί ο οικισμός! Ξεκινώντας από αυτή την επιλογή το 1905 το Ναϊρόμπι έγινε πρωτεύουσα του Βρετανικού Προτεκτοράτου της Ανατολικής Αφρικής! Τα κεντρικά υψίπεδα της χώρας θεωρήθηκαν κατάλληλα για την καλλιέργεια καφέ, τσαγιού, καπνού. Εγκαταστάθηκαν εκεί πολλοί λευκοί έποικοι στους οποίους παραχωρήθηκαν κτήματα για μακροχρόνια χρήση. Οι φυλές που ζούσαν εκεί απωθήθηκαν από την γη τους και χρησιμοποιήθηκαν σαν εργάτες στα χτήματα. «Καθαρίστηκαν» εκτάσεις από την υπάρχουσα βιοποικιλότητα και έγιναν νέες καλλιέργειες με φυτά και ζώα που έφεραν από άλλες περιοχές. Βέβαια αυτή η αλλαγή που δημιούργησαν τεχνητά είχε τεράστιες περιβαλλοντικές επιπτώσεις (αλλαγή κλίματος, υποχώρηση του υδροφόρου ορίζοντα, εξαφάνιση- μείωση ζώων κλπ).Ταυτόχρονα άλλαξαν εντελώς οι συνθήκες για τους κατοίκους της περιοχής. Καταπίεση και υποχρεωτική εργασία για τους εργάτες των κτημάτων. Τροποποίηση της κουλτούρας με την διείσδυση της Ευρωπαϊκής, αλλαγή θρησκείας με την δράση των ιεραποστόλων, της ηθικής, της γλώσσας, της σχολικής εκπαίδευσης. Η διαίρεση των μαύρων σε πολλές διαφορετικές φυλές και η ανυπαρξίας εθνικής ενότητας βοήθησαν (μαζί με την υπεροπλία) να υπερισχύσουν οι λευκοί. Όμως σταδιακά οι μαύροι (κυρίως οι Κικούγιου) άρχισαν να οργανώνουν αντίσταση κατά των λευκών Την δεκαετία του 50 έγινε γνωστό σε όλο τον κόσμο το κίνημα των Μάου Μάου. Οι εξεγέρσεις που ξεσπούσαν διαρκώς είχαν σαν τελικό αποτέλεσμα την απελευθέρωση της χώρας το 1964, με Πρόεδρο τον Jomo Kenyata . Η δημοκρατία της Κένυα παλεύει να συνεχίσει την πορεία της, με μεγάλες δυσκολίες, με όλα τα γνωστά προβλήματα μεγάλων ανισοτήτων, της πολιτικής και οικονομικής αστάθειας, της οικονομικής εξάρτησης και της διαφθοράς που υπάρχουν στα κράτη της μαύρης Αφρικής… Οι γύρω χώρες Σομαλία, Αιθιοπία, Ουγκάντα, Ρουάντα, και Τανζανία έχουν τεράστια προβλήματα με πολέμους, οικονομική κρίση και κυβερνήσεις με το βλέμμα στραμμένο προς το Κινέζικο Κομουνιστικό καθεστώς. Οπότε η Κένυα αποτελεί την «νησίδα» Δυτικής επιρροής στην Ανατολική Αφρική, με ό,τι συνεπάγεται αυτό. Σε εμάς είναι γνωστά τα σχετικά «πρόσφατα» γεγονότα στο Ναϊρόμπι με τον Οτσαλάν… Ναϊρόμπι σημαίνει τόπος με κρύο νερό στη γλώσσα των Μαασάι! Ο πληθυσμός του εκτιμάται ότι είναι 4 εκατομμύρια και η έκτασή του είναι 680 τετραγωνικά χιλιόμετρα (ιδιαίτερα πυκνοκατοικημένη για ευρωπαϊκά στάνταρτς). Στο κέντρο της πόλης είναι εγκαταστημένοι πολυάριθμοι πολυεθνικοί οργανισμοί, διπλωματικές αποστολές, μη Κυβερνητικοί Οργανισμοί, τα γραφεία των Ενωμένων Εθνών, Πανεπιστήμια, πολυεθνικές εταιρείες, ξενοδοχεία, συνεδριακό κέντρο, εμπορικά κέντρα κλπ Είναι κτισμένοι πολύ ουρανοξύστες . Οι δρόμοι είναι φαρδείς , φυτεμένοι με πολύ πράσινο, αλλά επικρατεί κυκλοφοριακό χάος! Αστικές συγκοινωνίες δεν πρέπει να υπάρχουν. Κυκλοφορούν πολλά ΙΧ, αντί για ταξί χρησιμοποιούν τα μίνι μπας που τα λένε «ματάτος», όπως επίσης ταξί δίκυκλα αλλά και ταξί ποδήλατα! Υπάρχει μεγάλη εγκληματικότητα. Δεν είναι ασφαλές να περπατάς στο δρόμο αν είσαι λευκός. Ρωτήσαμε στο ξενοδοχείο μας αν μπορούσαμε να βγούμε να αγοράσουμε κάτι, σε μικρή απόσταση από το ξενοδοχείο και μας απάντησαν «Βεβαίως, αν κινηθείτε 200μέτρα από την είσοδο του ξενοδοχείου, χωρίς να κρατάτε τίποτα, χωρίς να φοράτε ρολόι, ή οποιοδήποτε κόσμημα, χωρίς να προκαλείτε!»… Τι να ευχαριστηθείς αν σου πουν τέτοιο «βεβαίως!»… Οι φωτογραφίες που βλέπετε είναι μέσα από το παράθυρο του ξενοδοχείου. Πολύ κοντά στο εμπορικό διοικητικό κέντρο της πόλης υπάρχει το Uhuru Park (για την διάσωση του οποίου από την τσιμεντοποίηση έχουν γίνει μεγάλοι αγώνες των κατοίκων της πόλης και ιδιαίτερα γυναικών που το κατέλαβαν και σταμάτησαν τους εργολάβους) και το Central Park. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να πω ότι για τους αγώνες για την διατήρηση του Uhuru Park και γενικότερα της Κενυάτικης φύσης, για τον αγώνα των γυναικών για την στοιχειώδη καλυτέρευση της θέσης τους και την διατήρηση της κουλτούρας των τοπικών κοινωνιών έγινε παγκόσμια γνωστή η ακτιβίστρια Wangari Maathai, που βραβεύτηκε με Νόμπελ Ειρήνης το 2004. Συνεχίζοντας την περιγραφή της πόλης σημειώνω ότι στα βόρεια βρίσκεται το City Park και στα νότια προάστια, σε απόσταση μόλις 5 χιλιομέτρων από το κέντρο υπάρχει το Nairobi National Park ένα πάρκο έκτασης 117 τετραγωνικών χιλιομέτρων με πλούσια φυσική πανίδα της περιοχής στο οποίο μπορεί κανείς να κάνει σαφάρι και να δει πολλά ζώα σε φυσικό περιβάλλον και το κέντρο… «βρεφών» στο οποίο συγκεντρώνουν ορφανά άγρια ζώα και τα προστατεύουν μέχρι να μεγαλώσουν και να μπορέσουν να επανενταχθούν στο φυσικό χώρο. Λίγο πιο έξω από το κέντρο του Ναϊρόμπι υπάρχουν απέραντες παραγκουπόλεις, στις οποίες κατοικεί το μισό σχεδόν του πληθυσμού της πόλης. Το πιο μεγάλο και γνωστό slum είναι η Kimbera όπου το 2001 είχαν ξεσπάσει αιματηρά επεισόδια βίας. Οι Κενυάτες είναι γνωστοί αθλητές. Έχουν ιδιαίτερη επίδοση στους αγώνες δρόμου μεγάλων αποστάσεων όπου σαρώνουν όλα τα μετάλλευα και διακρίσεις στους διεθνείς αγώνες, αλλά είναι και καλοί ποδοσφαιριστές!

Με όσους ανθρώπους ήρθαμε σε επαφή ήταν πολλοί ευγενικοί, φιλικοί, αξιαγάπητοι! Μας έμαθαν και μερικές λέξεις, όπως το «χακούνα ματάτα» που σημαίνει δεν υπάρχει πρόβλημα, «πόλε-πόλε» όπως λέμε σιγά-σιγά, ενώ «πόλε» θα πει συγνώμη, «καριμπού» που είναι το καλώς ήρθατε, «ασάντε» το ευχαριστώ, «σίμπα» είναι το λιοντάρι, «τζάμπο» είναι το γεια και τέλος «ραφίκι» είναι ο φίλος ! Σε γενικές γραμμές μιλούν καλά Αγγλικά και δεν υπάρχει πρόβλημα στην επικοινωνία. Στα ξενοδοχεία μου έκανε εντύπωση πόσο ακριβό ήταν το νερό. Ένα μπουκαλάκι μισού λίτρου το χρέωναν 3-4 ευρώ! Και βέβαια το νερό της βρύσης δεν πίνεται! Ούτε τα δόντια δεν πλένεις…. Χρειάζεται προσοχή στο τι τρως και προφανώς πού τρως…. Αφού το τρεχούμενο νερό είναι ύποπτο, καλό είναι να αποφεύγονται τα φρέσκα λαχανικά και τα… παγάκια. Εμείς κάτι δεν προσέξαμε πολύ, με αποτέλεσμα δυσάρεστο τις τελευταίες μέρες, που ευτυχώς δεν μας χάλασε ιδιαίτερα το πρόγραμμα! Απλά διατηρήσαμε τις γραμμές μας… Στο ξενοδοχείο που μείναμε στο Ναϊρόμπι, το Sarova Stanley η αισθητική ήταν καθαρά αποικιοκρατικού στυλ. Παλιές φωτογραφίες της πόλης στους τοίχους από την εποχή που κατασκευαζόταν η γραμμή του τραίνου, βαριές κουρτίνες για να προστατεύουν από τον ήλιο, ανεμιστήρες οροφής, δερμάτινα σαλόνια, μπρούτζινες διακοσμητικές λεπτομέρειες, ταπετσαρίες, στολές στους υπαλλήλους κλπ. Στο καφέ που λειτουργεί μπροστά στο ξενοδοχείο υπάρχει ένα δέντρο στον κορμό του οποίου οι ταξιδιώτες συνήθιζαν να αφήνουν-καρφώνουν μηνύματα για γνωστούς τους που περνούσαν από εκεί μετά από καιρό και μάθαιναν νέα τους (ή και σημαντικές πληροφορίες). Σήμερα συνέχιζαν να στερεώνουν σημειώματα, αλλά κυριαρχούσαν ερωτικά μηνύματα!Για όποιον δεν βαρέθηκε, στο επόμενο η συνέχεια με την εμπειρία και τις φωτογραφίες από Μασάι Μάρα. Υπόσχομαι ότι δεν θα φλυαρήσω θα σας δείξω κυρίως εικόνες.

Επιστροφή!

Επιτέλους σας ξαναβρίσκω! Από το Πάσχα εξαφανίστηκα, σας ζητώ συγνώμη. Οι λόγοι ήταν αρκετοί! Το Πάσχα πήγαμε μια εκδρομή. Όταν γυρίσαμε στο Σάντον διαπιστώσαμε ότι είχαν κόψει τα τηλέφωνα στην περιοχή (άρα και το ίντερνετ), λόγω κάποιας βλάβης, οπότε έχασα κάθε επαφή μαζί σας (όπως και με τα παιδιά μου, τους γονείς μας κλπ) ! Πριν διορθωθεί η βλάβη γύρισα στην Αθήνα! Όταν λείπω μήνες από το σπίτι μου, καταλαβαίνετε τι με περιμένει! Ανοικτές αγκαλιές, υγρά μουσουδάκια με χαρούμενα γαβγίσματα και νιαουρίσματα υποδοχής, αλλά και χαλασμένες υδραυλικές εγκαταστάσεις, χαρτιά της εφορίας κλπ! Ήταν και η κρίση που μας επηρεάζει όλους… Δεν θέλω να μιλήσω όμως για θέματα που με γεμίζουν ανησυχία, άγχος, αγανάκτηση… Θα αναφερθώ σε κάτι πιο προσωπικό…

Πριν από πολλά χρόνια όταν σχεδίαζα το σπίτι της Αθήνας, εκτός από την αρχιτεκτονική λύση, ονειρευόμουν την ζωή που θα ζούσαμε σε αυτό! Να είναι ηλιόλουστο, να έχει άνετους χώρους για όλους μας, να είναι λειτουργικό και όμορφο! Φανταζόμουν παιδικές φωνές, οικογενειακές στιγμές, γιορτές, μουσική, φίλους να περνούν άνετες στιγμές μαζί μας, μυρωδιά φαγητού, στρωμένο τραπέζι, ώρες δουλειάς, κλπ κλπ. Και για πολλά χρόνια ήταν ακριβώς έτσι! Όπως το είχα ονειρευτεί! Τα παιδιά μεγάλωσαν, η Φ. έφυγε για σπουδές, μετά φύγαμε ο Γ. και εγώ και αφήσαμε την Μ. με τα κατοικίδια… Τώρα κάθε φορά που γυρίζω και το βρίσκω σχεδόν άδειο από ανθρώπινες παρουσίες, σιωπηλό, με σημάδια φθοράς, σφίγγεται το στήθος μου. Αυτή τη φορά όμως ήρθε ένα χαρούμενο γεγονός, το σπίτι ξανάνοιξε και γέμισε ζωή και χαρά!

Η μικρή μου κόρη, η Μ. αφού τελείωσε τις σπουδές της στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, έγινε δεκτή για μεταπτυχιακά σε καλό Πανεπιστήμιο της Αγγλίας! Αυτός ο λόγος, που με κάνει χαρούμενη και περήφανη, στάθηκε αφορμή για ένα χορευτικό πάρτι στο σπίτι, για να το γιορτάσουμε με την παρέα της! Δεν χρειάζεται να σας πω με τόση χαρά είδα ξανά το σπίτι μας να ζωντανεύει και να γεμίζει φιλικά πρόσωπα, φωνές, γέλια, μουσική! Βασανίσαμε αρκετά τους γείτονές μας, που καρτερικά άντεξαν την φασαρία που κάναμε, χωρίς να καλέσουν την αστυνομία, παρόλο που το πάρτι κράτησε ως το πρωί...Όπως άκουγα τα παιδιά να διασκεδάζουν, καθισμένη κάποια λεπτά στην βεράντα σκεφτόμουν πως πέρασαν τα χρόνια... Θυμόμουν το μικροσκοπικό μωράκι που κράτησα στην αγκαλιά μου πριν περίπου 23 χρόνια. Ήταν τόσο αδύνατο, τόσο γνώριμο και είχε μια ανασηκωμένη γαλλική μυτούλα...

Μεγάλωσε ήσυχα, χωρίς να συγκεντρώνει τους προβολείς, ποτέ δεν δημιούργησε συγκρούσεις, ή προβλήματα. Δυνατή, ήσυχη, ευγενική, κοινωνική, με έντονο αίσθημα του χιούμορ, τρυφερή, ευαίσθητη, διαισθητική, με απίστευτη συναισθηματική νοημοσύνη, πεισματάρα, προγραμματισμένη, με αναλυτική σκέψη, καλλιτεχνική φύση με την αισθητική να καθορίζει πολλούς τομείς της ζωής.

Στο σχολείο είχε ασκηθεί στο να γίνεται αόρατη στους δασκάλους της! Με τον τρόπο αυτό τους περνούσε απαρατήρητη και όλοι την συμπαθούσαν, γιατί δεν τους δημιουργούσε κανένα πρόβλημα! Στους περισσότερους συμμαθητές της ήταν και είναι πολύ αγαπητή! Έχει φιλίες που ξεκινούν από τον παιδικό σταθμό και συνεχίζουν ως σήμερα και διαρκώς εμπλουτίζονται! Μόλις κατάλαβε ότι πρέπει να έχει επιδόσεις, έβαλε τα δυνατά της και ξεχώρισε πετυχαίνοντας με το παραπάνω τους στόχους της στις εισαγωγικές! Την Σχολή της την τελείωσε με χαρακτηριστική άνεση! Χάρηκε την συμμετοχή της στο πρόγραμμα Εράσμους, έκανε την πρακτική της άσκηση με ενθουσιασμό και είμαι σίγουρη ότι και στην Αγγλία θα βρει νέους ορίζοντες!

Τα 4 χρόνια που λείπουμε παράλληλα με τις σπουδές της κρατάει το σπίτι και φροντίζει τα ασπρόμαυρα ζωάκια μας, χωρίς να τους λείπει τίποτα! Εύχομαι όλα τα όνειρά της να πραγματοποιηθούν και να είναι ευτυχισμένη, όπως το βράδυ του πάρτι που έλαμπε! Μόνο που έλειπε η Φ. γιατί δεν ήταν ρεαλιστικό να έρθει… Όμως οι μέρες πέρασαν γρήγορα και γύρισα στην Αφρική. Χειμωνιάτικες λιακάδες με υποδέχτηκαν. Στο επόμενο ποστ θα προσπαθήσω να περάσω "σε άλλη διάσταση" μιλώντας σας για ένα ταξίδι. Ένα ταξίδι που κάναμε στην Ανατολική Αφρική!

............................................ (Κική, εγώ αυτό ξέρω για κάπαρη!)